Eindelijk aan de bak: van Street Spirit tot Animal Farm

Op het moment dat ik aan dit stuk begin is het zaterdag, de eerste dag van de kerstvakantie. Tenminste voor mij en mijn mede-vrijwilligers: veel van de oudere kinderen moeten wel gewoon naar hun Khmer-school, want Kerst en Oud & Nieuw zijn geen officiële feestdagen hier in Cambodja. Maar voor mij dus wel, en daarom een uitgelezen moment om om onder het genot van een cappuccino en een hamburger (mijn ontbijt) te beginnen aan een terugblik op mijn eerste drie weken als ‘Teacher Jonas’. En om mijn kater weg te werken: het einde van het schooljaar, en daarmee van een bijzonder hektische periode, is uitbundig gevierd door mij en mijn collega’s, met live muziek (de Cambodian Space Project, een erg vermakelijke band die ik twee jaar geleden ook al zag optreden, speelde in de stad) en uiteraard een flinke scheut Angkor Beer.

Cambodian Space Project live on stage

Cambodian Space Project live on stage: een mooie afsluiter van het schooljaar!

Maar aan die feestavond is drie weken lang hard werken aan vooraf gegaan. Voor mijn vertrek had ik het plan opgevat om de oudere kinderen geschiedenisles te geven, en ze het een en ander te vertellen over de roerige geschiedenis van hun land, en over hoe die geschiedenis heeft geleid tot de situatie waarin het land nu verkeert. Maar daar is helaas tot op heden nog bar weinig van terecht gekomen. Een beetje teleustellend wellicht, maar ook eenvoudig te verklaren: het kan immers niet zo zijn dat ik midden in een lopend trimester hier binnen kom vallen en iedereen maar even ga vertellen hoe we het vanaf nu allemaal gaan aanpakken. Derhalve heb ik me moeten voegen aan datgene waar men al mee bezig was, maar gelukkig was dat allesbehalve een straf. Bovendien begint na de kerstvakantie een spliksplinternieuw trimester, en wellicht dat ik dan alsnog een deel van mijn lesplannen in aangepaste vorm ten uitvoer kan brengen. Echter, inmiddels ben ik ook tot de wijsheid gekomen dat hoe zeer je ook dingen gaat plannen in Cambodja, de werkelijkheid wil nog wel eens een loopje nemen met je voornemens. Ik ben voorbereid, maar ik zie wel hoe het allemaal zal lopen…

Anywho, geen geschiedenislessen dus. Sterker nog, gedurende mijn eerste weken hier werden sowieso nog maar heel weinig lessen gegeven. De reden hiervoor is dat, zoals elk jaar, ook nu weer een kerstshow werd georganiseerd voor de ouders. Een feestelijke avond waarvan de inhoud is uitgedacht door directrice Muoy en de vrijwilligers, maar waarvan de uitwerking en uitvoering verder in zijn geheel in handen is van de vrijwilligers. Een avond vol liedjes, gedichtjes, muziek en dans en uiteraard een groot toneelstuk, een avond waaraan elke leerling van het Children’s Village een steentje bijdraagt. Een avond met een dergelijk gevarieerd programma opzetten is natuurlijk een enorm tijdrovende klus, en ook in Cambodja bevat een uur maar 60 minuten. Er moeten dus keuzes gemaakt worden, en dat betekende dat de meeste lessen opgeofferd werden ten gunste van de kerstshow.

De meeste, want gelukkig had ik nog wel een paar uur beschikbaar voor andere zaken. Niet de dingen die ik vantevoren in gedachten had, maar desalniettemin erg leuk ter afwisseling. Ik heb een paar keer moeten inspringen voor een zieke collega, en haar lessen Engels en rekenen overgenomen. In de ochtend heb ik een aantal keren zwemles gegeven aan de jongsten (alhoewel zwemles wel een groot woord is). Daarnaast heb ik dinsdag ’s middags met liefhebbers gevoetbald in het park, en aan het eind van elke middag een oogje in het zeil gehouden en daar waar nodig meegeholpen in de Pancake Corner (die ik na de vakantie zelf mag bestieren).
Eén van de leukste dingen was echter dat ik, ondanks mijn op zijn best matige skills, een paar gitaar’lessen’ heb gegeven aan een paar van de kids die dat instrument bespelen. Wat ergens wel ironisch is, want waar de kinderen normaliter spelen op basis van bladmuziek, ben ik op dat gebied volkomen analfabeet (eigenlijk zouden de rollen moeten worden omgedraaid, en zouden zij mij moeten leren :D) Het begon nadat ze ze mij een keer Street Spirit van Radiohead hoorden spelen, een melodie die ze blijkbaar erg leuk vonden. Ik ben op dit gebied een beetje terughoudend, omdat ik als ongeschoolde auto-didact ze geen foute technieken wil aanleren of anderszins hun echte muzieklessen in de wielen wil rijden. Maar na een spervuur aan puppy-ogen en ge-“Awww teacher, come on!” zijn de knieën uiteindelijk toch week geworden, en inmiddels heeft één van onze kleine gitaarvirtuozen de melodie al helemaal onder de knie!

Tijdens een echte gitaarles

Eén van de sterren tijdens een echte gitaarles

Maar zoals al eerder vermeld heb ik het overgrote deel van mijn eerste drie weken bij Seametrey moeten, of beter gezegd mogen besteden aan het grote toneelstuk voor de kerstshow. Het stuk in kwestie was een door een vrijwilliger speciaal voor kinderen herschreven versie van George Orwell’s Animal Farm. De laatste keer dat ik dat boek had gelezen zat ik waarschijnlijk nog op de middelbare school, maar in grote lijnen wist ik nog wel waar het verhaal over ging. Maar ik realiseerde me pas na het doorlezen van het script realiseerde hoe akelig veel overeenkomsten er zijn tussen de gebeurtenissen op de Animal Farm en wat er hier in Cambodja is gebeurd in de jaren ’70 onder de Khmer Rouge.

Voor de mensen die het boek niet hebben gelezen even wat achtergrond-informatie over zowel het boek als de historische gebeurtenissen die eraan ten grondslag liggen. Animal Farm draait om een boerderij waarvan de dieren ontevreden zijn over de manier waarop ze door hun menselijk meester (Mr. Jones) behandeld worden. Nadat het oude, gerespecteerde varker Old Major een bevlogen speech houdt over het onrecht dat de dieren wordt aangedaan volgt een revolutie op de boerderij. Boer Mr. Jones wordt hierbij verjaagd, en de dieren nemen de macht over. Onder het motto “All animals are equal” gaat de boerderij onder leiding van de varkens in eerste instantie goede tijden tegemoet, maar al snel breekt een bittere strijd om de macht uit tussen Snowball, die oprecht het leven van de boerderijdieren wil verbeteren, en Napeleon, welke van mening is dat de varkens als enigen moeten beslissen over de gang van zaken. Napoleon weet deze strijd in zijn voordeel te beslechten, waarna Snowball en zijn handlangers uit de weg worden geruimd. Napoleon en zijn sidekick Squealer trekken meer en meer de macht naar zich toe (wat zich uit in het gewijzigde motto “All animals are equal but some animals are more equal than others“), en de boerderijdieren beginnen steeds meer te leiden onder het nieuwe regime: ze moeten steeds harder werken voor steeds minder voedsel, en dieren die zich kritisch durven te uiten verdwijnen spoorloos. Tegelijkertijd gaan de varkens zich meer en meer gedragen als mensen, diegenen die ze ooit zozeer hebben gehaat en die ze tot revolutie heeft gedreven. Uiteindelijk vervagen alle verschillen tussen varkens ens mensen, waarmee het verhaal de facto weer terug is bij af, en de cirkel rond.

George Orwell schreef het boek tijdens de Tweede Wereldoorlog, op basis van zijn interpretatie van de oorzaken en gevolgen van de Russische (Communistische) Revolutie. Deze begon in 1917 met de Februarirevolutie (het afzetten van de tsaar), waarna de twee voornaamste facties, ‘Rode’ Bolsjevieken en de ‘Witte’ Mensjevieken een tijdelijke regering vormden. De volgende fase was de Oktoberrevoltie van 1922, de staatsgreep door de Bolsjevieken, gevolgd door een bloedige burgeroorlog tussen hen en de Mensjevieken, uiteindelijk na de Rode eindoverwinning resulterend in vorming van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (in eerste instantie onder leiding van Joseph Stalin), welke tot aan Michail Gorbatsjov’s hervormingen aan de macht zou blijven.

De voornaamste karakters in het boek zijn gebaseerd op historische personen: Old Major, de aanstichter van de revolutie op de boerderij, is gebaseerd op Karl Marx en Vladimir Lenin, de ideologische vaders van het communisme. Zij streefden naar een revolutie ter omverwerping van de monarchie (het Russische tsarenhuis) en oude, heersende klasse, ten gunste van het uitgebuite en onderdrukte proletariaat (de onderklasse van boeren, arbeiders en soldaten). De strijd tussen de leiders van de dierenopstand, Napoleon en Snowball, is gebaseerd op de strijd tussen Bolsjewieken en Mensjewieken: de laatsten, onder leiding van Leon Trotsky (Snowball) waren politiek gematigd en bleven relatief trouw aan de kern van de revolutionaire ideologie. De Bolsjewieken daarentegen, onder leiding van Joseph Stalin (Napoleon), streefden naar een autoritaire éénpartijenstaat met totale controle over alle aspecten van het maatschappelijke leven. Net als in het boek werd Trotsky in ballingschap gedreven, om uiteindelijk in Mexico door Stalin’s agenten te worden vermoord. Squealer tot slot was Napoleon’s spreekbuis, gebaseerd op Stalin’s beruchte propaganda-minister Vyacheslav Molotov, welke verantwoordelijk was voor het verkopen en rechtvaardigen van de door Stalin/Napoleon gemaakte beslissingen.

Met het boek wilde George Orwell een krachtige waarschuwing geven aan de (Westerse) wereld, door duidelijk te maken waartoe socialisme/communisme kan leiden. Hoe beangstigend accuraat Orwell’s observaties, gemaakt in de jaren ’40, waren blijkt wel uit de gebeurtenissen tijdens latere Communistische omwentelingen zoals in China en Noord-Korea.

En binnen dat rijtje past ook de Khmer Rouge, welke in de jaren ’70 na een lange strijd de macht in Cambodja wist over te nemen. Want alhoewel de omstandigheden aanzienlijk verschilden, kan de allegorie bijna één-op-één worden toegepast. De radicale ideologie van de Khmer Rouge (Napoleon en zijn kliek) was gebaseerd op de Communistisch-Maoistische leer: de speech van Old Major. In de ogen van de Khmer Rouge moest de onderdrukte plattelandsbevolking (welke zij ‘Base People’ noemden, de ware vertegenwoordigers van de Cambodjaanse cultuur, normen en waarden: in het boek de uitgebuite boerderijdieren) bevrijd worden van het juk van de heersende klasse, het bewind van de door de Verenigde Staten gesteunde Lon Nol (in het boek Mr. Jones, de boerderij-eigenaar) en door opleiding en Westerse invloeden moreel verrotte stadsbevolking (‘New People’ genoemd, in het boek Snowball). Na de machtsovername wordt weliswaar gelijkheid gepredikt, maar de realiteit is anders (denk aan het Animal Farm motto dat na verloop van tijd werd gewijzigd). De maatschappij was namelijk verdeeld in drie groepen: ten eerste de Khmer Rouge kaderleden en soldaten (de bedenkers en uitvoerders van de revolutie), met de meeste vrijheden. Vervolgens waren er de ‘Old People’, welke weliswaar hard moesten werken en veel geleden hebben, maar ook bepaalde privileges genoten. Tot slot had je de ‘New People’, zonder enige rechten, gedwongen van zonsopgang tot – ondergang zware arbeid te verrichten onder de meest beestachtige omstandigheden en nauwelijks genoeg te eten kreeg (analoog aan de steeds verslechterende omstandigheden op de boerderij), en onderhevigd was aan volstrekte willekeur: een gerucht of verdenking was voldoende om wegens anti-revolutionair gedachtengoed opgepakt te worden, en de uitkomst is altijd hetzelfde: marteling en executie (Napoleon’s zuiveringen in het boek). Wat voor de Khmer Rouge de aanleiding was om in opstand te komen werd voor deze laatste groep de nieuwe realiteit. De Khmer Rouge (Napoleon en zijn handlangers) veranderden langzaam maar zeker in exact datgene wat ze ooit verachtten en tot opstand dreef, en daarmee is, evenals in het boek, de cirkel in feite rond.

Maar goed, ik dwaal inmiddels wel heel erg af. ‘Project Animal Farm’ dus, een boek voor volwassen, gegoten in de vorm van een toneelstuk voor en door kinderen, dat was mijn core business de afgelopen paar weken. Op het moment dat ik aansloot stond het geheel nog maar net in de steigers: één vrijwilliger had eerder al een hele verzameling prachtige dierenmaskers gemaakt, evenals een paar voorwerpen. En verder hadden de acteurtjes in spé al een voorzichtige start gemaakt met het uit hun hoofd leren van hun teksten. Maar daar hield het eigenlijk ook wel mee op.

De lijst aan dingen die nog moesten worden verzorgd was op zijn zachtst gezegd intimiderend. Voor het script moesten de puntjes nog op de i worden gezet, veel van de kids hadden nog hulp nodig bij het instuderen van hun tekst, leren wanneer te spreken en met welke intonatie, en de maar liefst 14(!) scenes moesten nog worden gerepeteerd. De – pardon my French – ‘mise-en-scène’ (het bepalen van welke voorwerpen waar en wanneer moeten worden gebruikt, de positie van de spelers, enzovoorts: feitelijk niets meer dan een interessantdoenerig synoniem voor enscenering, maar ja, ben je toneelregisseur of ben je toneelregisseur? *kuch*) moest nog worden bedacht, achtergronden en een hele bak rekwisieten waren nog niet gemaakt. Liedjes moesten nog worden ingestudeerd en de stukjes muziek die het orkest zou verzorgen nog worden ingepast, de kostuums en maskers waren nog niet afgerond. En…. en…. en….. er kwam maar geen einde aan….
Prettige bijkomstigheid is dat ik een hele rits aan nieuwe werkzaamheden aan mijn CV mag bijschrijven: van scriptschrijver en regisseur tot mental coach en rekwisietenmaker 😉

Een aantal Animal Farm maskers

Een aantal Animal Farm maskers …

... en hoe ze gebruikt gingen worden. Dat hier duidelijk nog wat werk aan de winkel was moge duidelijk zijn :P

… en hoe ze gebruikt gingen worden. Dat hier duidelijk nog wat (pas- en meet)werk aan de winkel was moge duidelijk zijn 😛

Toch zijn we er met zijn allen in geslaagd om in drie weken tijd, met veel kunst- en vliegwerk, een even prachtige als geslaagde avond te verzorgen. Niet in de minste plaats door de tomeloze inzet door de kinderen zelf. Aan alles kon je merken dat ze enorm veel plezier in hadden. Sommigen improviseerden er zelfs lustig op los en gaven op geheel eigen wijze extra invulling aan hun rol, niet zelden met hilarische gevolgen – een teken dat ze maar al te goed doorhadden doorhadden wat voor karakters ze speelden! Verder tekenden, verfden, knutselden en kliederden ze vol enthousiasme met met ons mee om alle voorwerpen en sets op tijd af te krijgen, en waren ze in de uren dat ze niets te doen hadden ijverig hun liedjes aan het repeteren op hun instrumenten (viool, klarinet, blokfluit en gitaar). Dat is wel wat even anders dan mijn eigen herinneringen aan de musicals uit mijn lagere schoolperiode, toen het me eerder dun door de broek liep dan dat ik er naar uitkeek 😀

Een paar uur voor showtime: de laatste puntjes op de i

Een paar uur voor showtime: de laatste puntjes op de i

Generale repetitie

Generale repetitie

Generale repetitie: bijna alles stond in het teken van boerderij-dieren

Bijna de hele show stond in het teken van boerderij-dieren

De leerlingen van jaar 4 en 5 zingen een door henzelf geschreven lied

De leerlingen van jaar 4 en 5 zingen een door henzelf geschreven lied

Op de dag van de voorstelling zelf, de laatste donderdag voor de vakantie, was de spanning en opwinding uiteraard voelbaar. Weken hadden we gewerkt aan de kerstshow, soms dagen van 12 uur, soms zelfs op zaterdag en zondag, en eindelijk zou het resultaat van al die inspanningen ten uitvoer worden gebracht. ’s Ochtends kreeg de school een grondige poetsbeurt, werd het podium opgezet en kreeg de boel een feestelijke make-over. De kinderen arriveerden pas tegen een uur of twee: net op tijd om één generale repetitie te doen, met niet alleen het toneelstuk, maar het hele programma inclusief gedichten, liedjes en muziek. Grappig genoeg waren de vrijwilligers meer gestresst dan de kinderen zelf, die het natuurlijk allemaal al wel eens eerder hadden meegemaakt (3 keer per jaar wordt een dergelijke ‘End of term’-party). Dat de generale repetitie alles behalve soepel verliep was derhalve niet echt bevorderlijk voor ons gemoed, maar de kids leek dat verder weinig te deren: zij waren eerder opgewonden dan nerveus, en leken er echt naar uit te kijken.

Om 5 uur ’s middags was het dan eindelijk zo ver: het publiek (voornamelijk ouders, maar ook een handjevol expats die via-via wat te maken hebben met Seametrey) was gearriveerd, en na het welkomstwoord door directrice Muoy ging de avond van start. Veel heb ik er zelf helaas niet van kunnen zien, laat staan fotograferen, want er waren constant kleine kleine brandjes te blussen: kinderen die hun kleding kwijtwaren of spontaan hun tekst waren vergeten (zouden ze dan toch een beetje nerveus zijn geweest?), maskers die ineens niet meer pasten, een last-minute oplapbeurt voor voorwerpen voor het toneelstuk, en ga zo maar door. Tijdens het toneelstuk, toch wel een beetje het moment suprême voor mijn tweede mede-‘regisseurs’ en mijzelf, zat ik verstopt in de coulissen, om het geheel in goede banen te leiden. Maar desondanks heb ik vanaf de zijlijn voldoende van het stuk mee kunnen krijgen om te zien dat het een daverd succes was: niemand vergat zijn tekst, iedereen wist precies wanneer wat te zeggen en wat te doen. Kortom: het was fantastisch, en je kunt je vast wel indenken hoe ontzettend trots we waren op onze kleine sterren!!!

Een verdiend feestje na afloop

Een meer dan verdiend feestje na afloop voor de kids

Na afloop van het feest was het eindelijk ook tijd voor de vrijwilligers om de kerstvakantie in te luiden, en wel met bier en live muziek. En daarmee zijn we weer aangekomen daar waar dit stuk begon (en is de cirkel rond…….)

Dat gezegd hebbende rest mij verder weinig meer dan iedereen een hele fijne Kerstdagen te wensen, of wat er nog van over is. En omdat ik de komende week waarschijnlijk niets meer plaats – ik hang namelijk mijn Teacher-outfit voor een ruime week in de wilgen en ga de hort op – ook alvast het allerbeste voor 2013!!!

Advertenties

5 Reacties op “Eindelijk aan de bak: van Street Spirit tot Animal Farm

  1. Hoi Jonas,
    een mooi en zeker leerzaam stuk weer!!
    Leuk om te lezen dat je het daar zo naar je zin hebt.
    Jij ook hele fijne kerstdagen gewenst.
    Gr,
    Harry

  2. Klinkt cool Jonas! Het kan niet anders dat je erg toffe tijd hebt. Ben je al bezig met het nadenken over de volgende feestdag? Wat dacht je van een toneelstuk gebaseerd op het proces van Kafka?

  3. Dank, heren!!! Ik heb het inderdaad enorm naar mijn zin hier: veel is veranderd, maar tegelijkertijd voelt het ook alsof ik maar een paar weken weg ben geweest van hier, en niet bijna twee jaar.
    Wat betreft een volgend toneelstuk: Animal Farm heeft de lat flink hoog gelegd, maar Kafka?!? 😀 Ik denk dat ik dat maar fijn aan mijn opvolgers overlaat: de eerstvolgende end-of-term is in pas ergens maart of april, dus dan zit ik allang weer te blauwbekken in Holland…

  4. Jonas,
    Goed om te lezen dat je het naar je zin hebt!!! Bedankt voor de prachtige verhalen.
    T’is een beetje laat om je nog Prettige Kerstdagen te wensen, dus beperk ik me tot je het allerbeste te wensen voor 2013. Alvast een gelukkig 2013, en nog een zeer prettig verblijf daar.
    Keep up the good work!!! En tot begin februari bij de Nationale Quiz-contest.
    Jan Kramer (je weet wel die kale van het quizzen).

  5. He knakker, alles goed? Ik weet dat ik laat ben met lezen, maar ik heb net nog even je laatste stuk gelezen. Wat lezen die stukken van je lekker weg zeg. Ik kan me de stress helemaal voorstellen, maar trots dat je uiteindelijk bent. Ik hoop dat alles goed gaat en wacht met smart op je volgende stuk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s